Nowotwór oka u dzieci

Nowotwór oka u dzieci. Rodzicu – to musisz wiedzieć!

Nowotwory zazwyczaj kojarzone są z chorobami osób starszych, ale zdarzają się również u dzieci. Najczęstszym nowotworem złośliwym oka u dzieci jest siatkówczak, zdecydowanie rzadziej czerniak. Oprócz tego można wyróżnić również grupę nowotworów niezłośliwych, takich jak: naczyniaki, skórzaki czy znamiona barwnikowe powiek oraz spojówek.

Nie każdy nowotwór jest złośliwy

Chociaż słowo „nowotwór” brzmi groźnie, trzeba pamiętać o tym, że oznacza ono nieprawidłowy rozrost komórek ciała, ale nie każdy nowotwór to rak. Zmiany nie muszą mieć charakteru złośliwego, a u większości ludzi mogą rozwijać się łagodne nowotwory. Przykładem mogą być zwykłe pieprzyki, czyli zmiany barwnikowe, które są niegroźnymi zmianami, zazwyczaj bez tendencji do zezłośliwienia. Mimo to należy je obserwować, a w przypadku niepokojących zmian, udać się do lekarza w celu konsultacji.

Łagodne nowotwory oczu występujące u dzieci i u dorosłych to zazwyczaj niegroźne zmiany w postaci brodawek, narośli i przebarwień. Są łatwe do rozpoznania, ponieważ tworzą się na zewnętrznej części oka i są raczej problemem kosmetycznym niż zdrowotnym. Mimo iż w przeważającej części przypadków są całkowicie niegroźne, to jednak podejrzane zmiany warto poddać diagnostyce, a czasami należy rozważyć ich chirurgiczne usunięcie. Do łagodnych nowotworów oka należą: torbiele i kaszaki w okolicy oka lub na powiece; naczyniaki, które pojawiają się już w pierwszych latach życia, a często mogą być zmianami wrodzonymi; skórzaki zlokalizowane w okolicy łuku brwiowego, znamiona barwnikowe spojówek.

Do nowotworów złośliwych oka zalicza się te, które rosną w obrębie gałki ocznej, oczodołu i sąsiadujących tkanek. Mogą rozwijać się w tęczówce, naczyniówce, ciele rzęskowym, siatkówce, oczodole, powiekach, gruczołach łzowych i przewodach łzowych. Najczęstszy dziecięcy nowotwór oka to siatkówczak. Zdarzają się również przypadki czerniaka oka, choć zdecydowanie rzadziej niż u dorosłych.

Siatkówczak u dziecka – co to jest?

Ten nowotwór wywodzi się z prymitywnych komórek siatkówki, nieleczony może doprowadzić do przerzutów, a w konsekwencji do śmierci. Na szczęście jest stosunkowo łatwy do wykrycia i może być leczony skutecznie. W przypadku wczesnej diagnozy terapia pozwala na uratowanie 90% przypadków z zachowaniem przynajmniej jednego oka. Niestety czasami konieczne jest usunięcie jednej lub obu gałek ocznych.

Siatkówczak może być dziedziczny, uwarunkowany genetycznie lub spowodowany mutacją.

  1. Postać dziedziczna najczęściej jest obustronna (zajmuje obie gałki oczne), może być wieloogniskowa, a początkowe objawy pojawiają się przed 1. rokiem życia. Istnieje możliwość rozwoju nowotworów wtórnych oraz dziedziczenia choroby w przyszłych pokoleniach (ryzyko to wynosi 40-50%).
  2. Postać niedziedziczna jest zawsze jednostronna i jednoogniskowa. Pierwsze objawy pojawiają się między 1. a 5. rokiem życia. Zazwyczaj nie ma ryzyka występowania nowotworów wtórnych oraz dziedziczenia. Trzeba mieć jednak na uwadze, że część (ok. 10%) przypadków jednostronnych i jednoogniskowych ma postać dziedziczną.

Objawy siatkówczaka – jak wykryć go wcześnie?

Ten nowotwór może pojawiać się u niemowlaka, który jeszcze nie ukończył 1. roku życia, dlatego niezwykle ważna jest obserwacja maluszka i konsultacje z lekarzem. Objawy siatkówczaka są zależne od umiejscowienia i wielkości zmiany chorobowej, częstym i najbardziej charakterystycznym symptomem tego nowotworu jest leukoria (biała źrenica), będąca efektem refleksu źrenicy – odbicia światła od tkanki guza. Dobrze widać to na zdjęciach, jako tzw. kocie oko. To właśnie dzięki temu objawowi, znane są historie opowiadające o tym, że ktoś przypadkiem wykrył nowotwór oka  u dziecka, oglądając zdjęcia w rodzinnym albumie

Do innych objawów zaliczają się: zez, jaskra, wytrzeszcz oczu, stany zapalne oczu, poszerzenie źrenicy, różnobarwność tęczówek, małoocze. Objawy podobne do siatkówczaka mogą mieć również inne choroby dziecięce np. retinopatia, retinocytoma, choroba Coatsa. Dlatego w przypadku zaobserwowania niepokojących zmian diagnostyka powinna być poszerzona również o te choroby.

Im wcześniej zauważysz zmiany, tym lepiej

Postępowanie w leczeniu siatkówczaka oraz innych nowotworów oczu jest różne i zależy od wielkości guza, ilości ognisk, występowania przerzutów, stopnia zaawansowania itd. We wczesnym stadium można zastosować laseroterapię i krioterapię, które mają niszczyć naczynia krwionośne zaopatrujące guza. Przy większych zmianach może być konieczna chemioterapia i radioterapia miejscowa, natomiast w ostateczności przeprowadza się operację chirurgiczną z wycięciem gałki ocznej, jest to zabieg ratujący życie, wykonywany w przypadku ryzyka przerzutów do węzłów chłonnych i mózgu.

Pomimo iż siatkówczak jest groźnym nowotworem dziecięcym, występuje wyjątkowo rzadko. W Polsce notuje się zaledwie 22-27 przypadków zachorowań rocznie. Nie każdy „błysk” w oku musi oznaczać nowotwór i nie każda plamka jest czymś groźnym. Oczywiście należy bacznie obserwować dziecko, a w razie niepokojących objawów udać się do lekarza w celu konsultacji,– nie zawsze jest to powód do obaw.