Znaczenie diety w prewencji raka jelita grubego

To, co na co dzień jemy, ma ogromny wpływ na zdrowie i samopoczucie. Dietetycy alarmują, że nasze nawyki żywieniowe są coraz gorsze. Odżywiamy się śmieciowym jedzeniem, powodującym otyłość, choroby układu krążenia oraz nowotwory. Nadwaga, spożywanie dużej ilości mięsa i tłuszczów to jedne z przyczyn rozwoju raka jelita grubego.

Co jeść, by długo żyć?

Uwielbiamy zjeść smacznie i dobrze, jednak czy „smacznie i dobrze” oznacza również „zdrowo”? Odpowiedź jak zwykle nie jest jednoznaczna i sprowadza się do prostego stwierdzenia: to zależy. Zależy od tego, czy jesteś świadomym konsumentem i czy wybierasz zdrowe produkty, czy sięgasz po wszystko, nie zastanawiając się nad składem. Nawet ekologiczne jedzenie, źle przygotowane, straci swoje właściwości. Na przykład ryba bogata w kwasy omega-3 i witaminy A oraz D, jeśli zostanie usmażona, straci wszystkie prozdrowotne właściwości, stanie się tłusta i ciężkostrawna. Nie wystarczy więc kupować ekologicznych produktów, trzeba jeszcze wiedzieć, jak je prawidłowo przyrządzić.

 

Podstawą zdrowia są zbilansowane i zróżnicowane posiłki bogate w minerały, witaminy i składniki odżywcze, niezawierające konserwantów, substancji potencjalnie rakotwórczych, nadmiaru tłuszczu i węglowodanów. Dieta wpierająca działanie układu pokarmowego i chroniąca przed rakiem jelita, powinna być bogata w błonnik.

 

Piramida zdrowego żywienia i reguła połowy talerza

Osoby, które choć trochę interesują się dietetyką, z pewnością znają pojęcie „piramidy żywieniowej”, czyli schematu określającego, co jest organizmowi najbardziej potrzebne, a jakie produkty spożywcze powinny być spożywane rzadziej. Przy czym to, że coś jest uznawane za najmniej potrzebne, nie oznacza, że należy to całkowicie odstawić, a raczej ograniczyć. Wersji piramid jest wiele, więc w zależności od źródła mogą się nieznacznie od siebie różnić. Za te obowiązującą w Polsce przyjmuje się piramidę żywieniową z 2017 roku opracowaną przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie.

 

Dieta powinna być bogata w warzywa i owoce oraz produkty pełnoziarniste. Bardzo istotna jest duża zawartość błonnika, czyli produktów pełnoziarnistych, zwłaszcza żytniego pieczywa, kasz, brązowego ryżu, warzyw strączkowych i owoców. Błonnik reguluje pracę jelit i przeciwdziała zaleganiu resztek pokarmowych. Najnowsze wytyczne nieco zmodyfikowały piramidę, kładąc nacisk nie tylko na żywienie, ale również na ruch. Dlatego na samym dole (jako najważniejszy element) znajdują się ćwiczenia fizyczne, przynajmniej pół godziny dziennie.

 

Nieco inną metodą komponowania posiłków jest reguła połowy talerza, będąca zmodyfikowaną wersją piramidy. Również szereguje produkty spożywcze według ich przydatności dla organizmu, ale kładzie większy nacisk na proporcje. Posiłki powinny być tak skomponowane, by ¼ talerza zajmowały produkty bogate węglowodany, skrobię i błonnik (np. makaron, ryż, ziemniaki, kukurydza), kolejną ¼ talerza produkty będące źródłami białka, a aż ½ talerza niskokaloryczne warzywa. Do tego szklanka mleka, jogurtu, budyniu lub miseczka owoców). Układając w ten sposób posiłki i pamiętając o wytycznych z piramidy, masz pewność, że Twoje obiady będą smaczne, zdrowe i pożywne.

 

Profilaktyka nowotworowa, zalecenia żywieniowe

O ile o zdrową, zrównoważoną dietę powinien dbać każdy z nas, o tyle osoby o podwyższonym ryzyku zachorowania na raka jelita grubego, w sposób szczególny powinny dbać o to, co jedzą. Jak sprawdzić, czy jesteś w grupie ryzyka? Z podwyższonym prawdopodobieństwem rozwoju raka jelita grubego powinny liczyć się osoby po 50. roku życia; pacjenci cierpiący na chorobę Leśniowskiego-Crohna, zapalenie jelita grubego, a także: osoby otyłe, palące papierosy i leczone w przeszłości z powodu raka jelita. Również osoby, u których w rodzinie występował ten nowotwór, szczególnie powinny dbać o to, co jedzą.

 

Dieta musi być bogata w owoce i warzywa zawierające flawonoidy i przeciwutleniacze o właściwościach antynowotworowych. Nie może w niej zabraknąć produktów pełnoziarnistych, obfitujących w błonnik. Należy jednocześnie ograniczyć spożywanie soli, słodyczy i tłuszczów, w szczególności tłuszczów nasyconych. Zalecane dzienne spożycie mięsa wynosi 150 gramów, jednocześnie należy ograniczyć spożywanie czerwonego mięsa do maksymalnie 2 razy w tygodniu, w zamian warto włączyć do diety ryby morskie bogate w kwasy omega-3, jod oraz witaminę D i A. Każdy powinien pamiętać o piciu odpowiedniej ilości wody, ale u osób ze schorzeniami układu pokarmowego jest to szczególnie ważne. Należy wypijać przynajmniej 1,5 litra wody dziennie, polecamy też zieloną herbatę, która ma właściwości przeciwnowotworowe.

 

Osoby z grupy zwiększonego ryzyka muszą dbać o zdrowy i aktywny styl życia, ćwiczyć przynajmniej 3 razy dziennie po 30 minut (dowolny rodzaj aktywności fizycznej), ograniczyć spożycie alkoholu i palenie tytoniu oraz nie dopuszczać do nadwagi, gdyż otyłość zwiększa ryzyko nowotworów nawet 3-krotnie.

 

Pamiętając o tych kilku wskazówkach, dbając o zdrowy styl życia można w dużym stopniu zminimalizować ryzyko rozwoju raka jelita grubego. Nie oznacza to jednak całkowitego wyeliminowania takiego ryzyka, dlatego osoby po 50. roku życia muszą pamiętać o wykonywaniu badań okresowych.