niestrawnosc

Niestrawność czynnościowa – czym jest i czy można ją leczyć?

Niestrawność pojawiająca się po posiłkach nie zawsze oznacza poważną chorobę. Gdy bez wyraźnych przyczyn pojawiają się objawy ze strony przewodu pokarmowego, być może przyczyną jest niestrawność (dyspepsja) czynnościowa. Czym jest i w jaki sposób pozbyć się przykrych dolegliwości?

Niestrawność to szereg objawów, które mogą pojawić się po zbyt obfitym posiłku lub spożyciu potraw ciężkostrawnych. Letnie grillowanie, świąteczny obiad, przyjęcie rodzinne – to najczęstsze sytuacje, w których występują wzdęcia, nieprzyjemny ból żołądka, odbijanie, gazy itd. Niektóre osoby borykają się z nimi nie tylko przy okazji spotkań towarzyskich przy suto zastawionym stole, ale i na co dzień.

Czym jest dyspepsja, czyli niestrawność?

Dyspepsja określana jest potocznie niestrawnością. Jest to szereg objawów ze strony przewodu pokarmowego, do których zaliczamy:

  • nieprzyjemne uczucie ciężkości na żołądku
  • wczesne uczucie sytości
  • uczucie pełności po posiłku
  • ból i/lub uczucie pieczenia w nadbrzuszu
  • bóle brzucha i jelit
  • nudności
  • wzdęcia i gazy
  • odbijanie
  • brak łaknienia

Dyspepsję można podzielić na dwa podstawowe typy – organiczną i czynnościową. Dyspepsja organiczna jest związana z konkretną chorobą przewodu pokarmowego, m.in. chorobą refluksową przełyku, chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy, chorobą dróg żółciowych, ostrym zapaleniem wątroby itd. Z kolei opisywana w tym artykule dyspepsja czynnościowa nie wynika z przyczyn chorobowych czy biochemicznych.

Dyspepsja czynnościowa – co to właściwie jest?

Dyspepsja czynnościowa wynika z nieprawidłowej pracy przewodu pokarmowego (bez zaburzeń anatomicznych). Zakłada się, że przyczynami odpowiedzialnymi za pojawianie się przykrych objawów są m.in.:

  • nadprodukcja kwaśnego soku żołądkowego współistniejąca z nadwrażliwością błony śluzowej żołądka i dwunastnicy
  • zaburzenia w obrębie motoryki układu pokarmowego
  • nieadekwatna reakcja ścian żołądka na rozciąganie treścią pokarmową

Niestrawność o charakterze czynnościowym rozpoznaje się wówczas, gdy charakterystyczne objawy dyspeptyczne występują przewlekle, czyli co najmniej przez 3 miesiące, i nie są związane z żadną chorobą organiczną przewodu pokarmowego. W związku z tym do pełnej diagnozy niezbędne jest przeprowadzenie badań dodatkowych, które pozwolą wykluczyć ewentualne schorzenia.

Co wywołuje dyspepsję czynnościową?

Istnieje szereg czynników, które mogą wywoływać lub potęgować objawy niestrawności czynnościowej. Zaliczamy do nich m.in.:

  • zaburzenia czynnościowe pracy przewodu pokarmowego
  • spożywanie zbyt obfitych posiłków
  • nieregularne spożywanie posiłków
  • spożywanie potraw ciężkostrawnych, smażonych, produktów wysokoprzetworzonych
  • jedzenie bezpośrednio przed snem
  • jedzenie w pośpiechu
  • stres
  • działanie niepożądane niektórych leków (np. z grupy NLPZ)

Należy przy tym dodać, że wskazane wyżej czynniki (oprócz zaburzeń czynnościowych pracy przewodu pokarmowego) mogą powodować niestrawność u każdej, nawet zdrowiej osoby. Jednak w przypadku niestrawności wywołanej np. przejedzeniem mamy do czynienia z jednorazowym przypadkiem wystąpienia objawów spowodowanych konkretną sytuacją, czyli spożyciem zbyt dużej ilości potraw. O dyspepsji czynnościowej mówimy wówczas, gdy objawy utrzymują się przewlekle (czyli minimum 3 miesiące).

Domowe sposoby na niestrawność

W leczeniu niestrawności czynnościowej kluczową rolę odgrywa prawidłowe odżywianie oraz regularne spożywanie posiłków. Zaleca się jedzenie mniejszych porcji kilka razy dziennie (np. co 4 godziny). Posiłki należy spożywać w spokoju, dokładnie przeżuwając i przełykając każdy kęs.

Należy unikać zbyt obfitych dań, pokarmów ciężkostrawnych, smażonych, tłustych, a także jedzenia bezpośrednio przed snem. Nie zaleca się również palenia papierosów i spożywanie napojów alkoholowych, a także zbyt dużych ilości kawy, mocnej herbaty czy napojów gazowanych.

W łagodzeniu dolegliwości dyspeptycznych dobre rezultaty można osiągnąć za sprawą ziół. Zioła działają łagodnie i należy je przyjmować regularnie, jednak jest to jeden z bezpieczniejszych sposobów na uśmierzenie nieprzyjemnych objawów. Można wykorzystać napary ziołowe, np. z mięty, kopru włoskiego, dziurawca, z karczocha.

Właściwości wspomagające łagodzenie objawów dyspeptycznych wykazują również olejki z ziół i roślin. Gdy pojawią się dolegliwości, można sięgnąć po m.in.:

  • olejek lawendowy, który działa rozkurczająco na mięśnie jelit i dróg żółciowych
  • mentol, który łagodzi ból brzucha, nudności i wspomaga regulację procesów trawiennych
  • olejek cynamonowy o właściwościach pobudzających metabolizm
  • olejek z mięty pieprzowej, który łagodzi uczucie pełności w nadbrzuszu po spożyciu zbyt obfitego posiłku, odbijanie, uczucie wczesnej sytości
  • olejek goździkowy, który pomaga regulować procesy trawienne organizmu

Osoby borykające się z dolegliwościami dyspeptycznymi mogą wybrać preparaty będące mieszaniną olejków ziołowych. W przypadku niestrawności, bólu brzucha i żołądka, wzdęć zaleca się przyjmowanie doustne. Co więcej, dla wzmocnienia efektu, można nacierać środkiem brzuch (przy bólu brzucha) lub czoło i skronie (przy nudnościach) dla polepszenia samopoczucia.

Leczenie dyspepsji czynnościowej

Jeśli pomimo przestrzegania zasad zdrowego odżywiania oraz stosowania domowych metod objawy niestrawności będą się utrzymywać (lub nasilać), niezbędna jest wizyta u lekarza. Specjalista zaleci stosowne leczenie lub/i badania diagnostyczne. Zwykle stosowanymi farmaceutykami są m.in. leki rozkurczowe (przy bólu brzucha), leki przyspieszające pasaż pokarmu przez przewód pokarmowy, leki osłonowe na śluzówkę żołądka, inhibitory pompy protonowej (zwiększające pH soku żołądkowego).